'Mỹ phẩm trí tuệ' và xu hướng phổ cập đại học

- Báo cáo toàn cầu về tham nhũng trong giáo dục do tổ chức Minh Bạch Quốc Tế công bố mới đây cho thấy, sự gia tăng số lượng sinh viên ở bậc đại học (từ 32 triệu năm 1970 lên tới 159 triệu năm 2008) cho thấy giáo dục ĐH không còn chỉ dành riêng cho những tinh hoa.

Trong bài trả lời, TS Ngô Tá»± Lập đã nhận định “Xu hÆ°á»›ng phổ cập ĐH không phải là ngẫu nhiên; nó phản ánh những thay đổi sâu sắc về bản chất và chức năng của trường ĐH”.

Vậy bản chất và chức năng của giáo dục ĐH đã thay đổi như thế nào? VietNamNet xin giới thiệu phân tích của TS Ngô Tự Lập.

Ảnh Lê Anh Dũng

Xu hướng phổ cập ĐH không phải là ngẫu nhiên; nó phản ánh những thay đổi sâu sắc về bản chất và chức năng của trường đại học.

Như chúng ta đều biết, chức năng đầu tiên, thường được nói đến nhất, của trường đại học là dạy

nghề hay nói theo cách của chúng ta ngày nay là “đào tạo nhân lá»±c”. Các trường đại học Trung cổ phÆ°Æ¡ng Tây, nhÆ° Kant mô tả trong “Xung Ä‘á»™t giữa các khoa”, có ba Thượng khoa là Thần học, Luật học và Y học và má»™t Hạ khoa, đó là Triết học (các ngành khoa học xã há»™i và nhân văn). Các Thượng khoa được gọi là thượng chỉ vì chúng nằm trong mối quan tâm của quyền lá»±c nhà nÆ°á»›c: các Thượng khoa dạy người dân tuân theo các quy tắc xã há»™i, nghÄ©a là đào tạo các thần dân, những người thừa hành. Khoa Triết học, ngược lại, bị coi là hạ chỉ vì nó không dạy bất kỳ Ä‘iều gì khác ngoài việc sá»­ dụng lý trí má»™t cách tá»± do. Vì lẽ đó, nhà nÆ°á»›c đặc biệt quan tâm và thường xuyên can thiệp vào ná»™i dung giảng dạy của các thượng khoa, trong khi nói chung để cho các giáo sÆ° triết học lo liệu ná»™i dung giảng dạy của khoa mình. Nói theo ngôn ngữ ngày nay, các thượng khoa là các khoa chuyên ngành, dạy nghề, còn hạ khoa là khoa giáo dục tổng quát, có mục đích khai sáng.

Các trường ĐH trung cổ phương Đông cũng có bản chất dạy nghề tương tự. Mục đích chủ yếu của giáo dục đại học ở Trung Hoa và Việt Nam, chẳng hạn, là đào tạo quan lại cho bộ máy cai trị được xây dựng trên nền tảng Nho giáo.

Chức năng thứ hai của ĐH là chức năng Khai sáng, gắn liền với bản chất của ĐH hiện đại mà cha đẻ là Immanuel Kant. Đối với Kant, lý trí là một năng lực phổ quát mà nếu được sử dụng tự do có khả năng giúp con người khám phá thế giới và hành động đúng đắn, hợp với quy luật tự nhiên.

Tuy nhiên, theo Kant, phần lá»›n nhân loại không có khả năng sá»­ dụng lý trí má»™t cách tá»± do nhÆ° thế. Ông gọi họ là những người vị thành niên về trí tuệ. Theo Kant, chức năng chính của đại học là khai sáng, tức là giúp người học thoát khỏi tình trạng vị thành niên về trí tuệ để “sá»­ dụng tri thức của mình là không cần sá»± chỉ dẫn của người khác.” Ý tưởng của Kant được Humboldt hiện thá»±c hóa lần đầu tiên tại Berlin. Trường ĐH Khai sáng là ĐH tinh hoa.

Chức năng thứ ba của ĐH là chức năng sản xuất, gắn liền với sự hình thành và lớn mạnh của nền kinh tế tri thức. Đây là một chức năng tương đối mới. Trước kia, trong nền kinh tế truyền thống, nhiệm vụ của đại học là chuẩn bị cho quá trình sản xuất bằng cách đào tạo nhân lực.

Ngày này, trong nền kinh tế tri thức, trường ĐH trở thành má»™t mắt xích quan trọng, nếu không nói là quan trọng nhất, của quá trình sản xuất. Đối vá»›i các ngành sản xuất có công nghệ cao, các công Ä‘oạn sản xuất quan trọng nhất – nghiên cứu, thiết kế và thá»­ nghiệm – đều được thá»±c hiện chủ yếu ở trường đại học. Trường ĐH đảm bảo việc sản xuất ra sản phẩm hoàn chỉnh, còn nhà máy chỉ có nhiệm vụ nhân bản các sản phẩm hoàn chỉnh ấy mà thôi.

Chức năng thứ tư của trường ĐH là chức năng phát triển cá nhân. Chức năng này mới chỉ trở

thành quan trọng trong thời gian gần đây, đặc biệt ở các xã hội đã đạt đến một trình độ phát triển nhất định. Điều này cũng tương tự như việc làm đẹp.

Trong một xã hội có trình độ phát triển thấp, việc làm đẹp là xa xỉ đối với đại đa số người dân. Nhưng khi xã hội trở nên sung túc hơn, việc làm đẹp trở nên phổ biến. Nhu cầu làm đẹp dẫn đến sự hình thành của cả một nền kinh tế làm đẹp.

NhÆ°ng nhu cầu làm đẹp không chỉ dừng ở các khía cạnh vật chất, hữu hình nhÆ° vậy. Vẻ đẹp còn thể hiện ở cả phÆ°Æ¡ng diện tinh thần, đặc biệt là về mặt trí tuệ. Xã há»™i càng phát triển, con người càng có nhu cầu hiểu biết, không phải để trở thành “nhân lá»±c chất lượng cao”, không phải để tìm công ăn việc làm, mà nhằm tá»± hoàn thiện.

Nhiều người đã có bằng cấp và việc làm tốt vẫn đăng ký học các chuyên ngành khác nhau ở bậc đại học và sau ĐH. Ở Hàn Quốc, do truyền thống, nhiều phụ nữ ngừng đi làm sau khi lập gia đình nhưng vẫn theo học tại các trường ĐH.

Xin lÆ°u ý rằng ở Hàn Quốc, có tá»›i 81 – 84% học sinh tốt nghiệp phổ thông học lên ĐH. Học ĐH vì sá»± phát triển trí tuệ cá nhân nhÆ° vậy có thể gọi là “mỹ phẩm trí tuệ” để so sánh vá»›i “mỹ phẩn thân thể”. Thật là vô lý khi chúng ta khăng khăng đòi hỏi mọi sinh viên ra trường phải làm đúng ngành nghề đào tạo.

Nhu cầu về “mỹ phẩm trí tuệ” Ä‘ang tăng lên không ngừng tại hầu hết các nÆ°á»›c và việc đáp ứng nhu cầu ấy thúc đẩy mạnh mẽ xu hÆ°á»›ng phổ cập ĐH và trên thá»±c tế biến giáo dục thành má»™t ngành dịch vụ đầy hứa hẹn.

TS Ngô Tự Lập

xalo.vn – News

'Mỹ phẩm trí tuệ' và xu hướng phổ cập đại học